Wosk pszczeli jest jednym z najważniejszych surowców wykorzystywanych w gospodarce pasiecznej. Stanowi materiał służący do budowy plastrów, w których rozwija się czerw oraz magazynowane są miód i pyłek. Jego jakość może wpływać na stabilność plastrów, rozwój rodziny pszczelej, bezpieczeństwo produktów pszczelich oraz efektywność prowadzenia pasieki. Wosk jest jednocześnie matrycą, w której mogą gromadzić się pozostałości leków weterynaryjnych stosowanych w zwalczaniu Varroa destructor oraz środki ochrony roślin pochodzące ze środowiska rolniczego. Ryzyko może być dodatkowo zwiększane przez wielokrotne przetapianie starego wosku i ponowne wykorzystywanie go do produkcji węzy. Projekt zakładał wielowymiarową ocenę jakości wosku, łączącą szybką metodę przesiewową WaxoNext z zaawansowanymi badaniami laboratoryjnymi. Takie podejście pozwala ocenić zarówno właściwości użytkowe wosku, jak i jego obciążenie pozostałościami chemicznymi.
Celem projektu było opracowanie i zastosowanie rzetelnej, precyzyjnej oraz praktycznej procedury oceny jakości wosku pszczelego wykorzystywanego do produkcji węzy. Procedura ma służyć jednostkom badawczym, laboratoriom kontroli surowców, zakładom produkującym węzę oraz pszczelarzom zainteresowanym oceną pochodzenia i jakości wykorzystywanego wosku.
Badania obejmowały próbki wosku pszczelego pochodzące od pszczelarzy. W części laboratoryjnej analizie poddano 150 próbek wosku. Zakres prac obejmował:
Próbki wosku topiono, homogenizowano, formowano i kondycjonowano w kontrolowanych warunkach. Jednolity sposób przygotowania materiału ograniczał wpływ temperatury, kształtu i struktury próbki na wynik badania.
Urządzenie WaxoNext umożliwiło określenie względnej odchyłki właściwości badanej próbki od właściwości naturalnego wosku referencyjnego. Wynik pomiaru przedstawiono jako wartość δ [%]. Metoda nie identyfikuje rodzaju ani stężenia konkretnej substancji obcej. Pozwala natomiast wskazać próbki, których właściwości fizyczne, mechaniczne i termiczne odbiegają od przyjętego wzorca i które powinny zostać poddane dalszym badaniom laboratoryjnym. W analizie statystycznej wykorzystano 159 ważnych wyników pomiarów WaxoNext.
Próbki poddano badaniom z wykorzystaniem zmodyfikowanej techniki QuEChERS oraz chromatografii cieczowej i gazowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas – LC-MS/MS i GC-MS/MS. Zakres analityczny obejmował 550 substancji czynnych, w tym:
Oceniono między innymi:
Co najmniej jedną oznaczalną substancję czynną wykryto w 121 spośród 150 próbek, co stanowiło 80,7% badanego materiału. Łącznie zidentyfikowano 10 substancji czynnych należących do grupy leków weterynaryjnych, insektycydów i fungicydów. Najczęściej wykrywano:
W badanym materiale stwierdzono również zjawisko wielopozostałościowości:
Wyniki potwierdzają, że wosk może stanowić trwały rezerwuar związków chemicznych pochodzących zarówno z zabiegów wykonywanych w pasiece, jak i ze środowiska rolniczego.
Na podstawie wartości δ:
Wyniki wskazały, że właściwości wosku były związane z pochodzeniem węzy oraz rodzajem surowca wykorzystanego do jej wykonania. Najwyższy udział próbek znacząco odbiegających od wzorca stwierdzono w grupie węzy zakupionej od producenta. Niższe wartości δ obserwowano w próbkach węzy wykonanej we własnym zakresie lub w zakładzie z powierzonego wosku.
Nie stwierdzono istotnej zależności pomiędzy wartością δ a:
Oznacza to, że WaxoNext i badania chromatograficzne opisują dwa różne, ale uzupełniające się aspekty jakości wosku. WaxoNext ocenia odchylenie właściwości użytkowych od wosku referencyjnego, natomiast LC-MS/MS i GC-MS/MS pozwalają zidentyfikować i oznaczyć konkretne pozostałości chemiczne.
Najważniejszym efektem projektu jest opracowanie zintegrowanego podejścia do oceny jakości wosku pszczelego, łączącego:
Badania wykazały, że zastosowanie wyłącznie jednej metody nie pozwala na pełną ocenę jakości wosku. Próbka może posiadać właściwości zbliżone do wosku referencyjnego, a jednocześnie zawierać pozostałości chemiczne. Możliwa jest również sytuacja odwrotna – próbka może znacząco odbiegać właściwościami od wzorca, mimo niewielkiego obciążenia substancjami objętymi analizą.
Rezultaty projektu mogą przyczynić się do:
Na podstawie wyników badań rekomenduje się:
Wyniki badań zostały przedstawione w publikacji naukowej:
Bożena Łozowicka, Piotr Ponichtera, Tadeusz Olszewski, Zenon Czenstkowski, „Wielowymiarowa ocena jakości wosku pszczelego z wykorzystaniem analizy pozostałości leków weterynaryjnych i środków ochrony roślin oraz przesiewowej oceny właściwości wosku metodą WaxoNext” ,„Zeszyty Naukowe Międzynarodowej Akademii Nauk Stosowanych w Łomży”, nr 100, 2026, s. 2–22.
Link do publikacji: https://ojs.mans.edu.pl/index.php/sjiaas/article/view/425
Operacja pn. „Zintegrowana analiza właściwości użytkowych i czystości wosku pszczelego stosowanego w produkcji węzy pszczelej z wykorzystaniem pomiarów WAXO oraz badań fizyko-chemicznych i pestycydowych” została dofinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, interwencja I.6.6 „Interwencja w sektorze pszczelarskim – wsparcie naukowo-badawcze”.
Międzynarodowa Akademia Nauk Stosowanych w Łomży ul. Studencka 19, 18-400 Łomża
Używamy plików cookies. w celu optymalizacji obsługi.
